Парадоксот на перфекционизмот лежи во тоа што токму стремежот кон совршенство често нè спречува да напредуваме. Наместо да нè мотивира на акција, тој може да нè држи заробени во претерано анализирање, одложување и страв од грешка. Кога веруваме кое нешто мора да биде совршено за да вреди, лесно се откажуваме пред воопшто и да почнеме.
Вистината е дека совршенството не постои. Животот е непредвидлив, околностите се менуваат, а ни ние самите не сме исти од ден на ден. Накнадно, секогаш мислиме дека сме можеле подобро, поинаку, попрактично, поефективно. Затоа е многу покорисно да се стремиме кон напредок отколку кон совршенство.
Што е всушност перфекционизам?
Перфекционизмот не е исто што и амбиција или желба да го дадеме својот максимум. Психолозите најчесто го дефинираат како потреба самите на себе да си поставуваме нереално високи стандарди и сопствената вредност да ја проценуваме врз основа на тоа дали сме ги достигнале.
Со други зборови, проблемот не е во тоа што сакаме да бидеме успешни, туку во уверувањето дека вредиме само тогаш кога сме успешни.
Перфекционизмот често функционира по принципот „сè или ништо“. Ако резултатот не е совршен, се доживува како неуспех. Ако постои можност за грешка, се јавува страв. Доколку не можеме да гарантираме одличен исход, го одложуваме почетокот.
Иако делува како движечка сила, зад него често се крие страв од неуспех, критика, одбивање или чувство дека не сме доволно добри.
Многу перфекционисти веруваат дека токму тие високи стандарди се заслужни за нивните успеси. Поради тоа тешко се откажуваат од нив. Меѓутоа, поставувањето високи цели и перфекционизмот не се исто. Можно е да се стремиме кон извонредност без сопствената вредност да ја врзуваме за резултатот.
Како да ги препознаете перфекционистичките обрасци
Перфекционизмот не се манифестира само преку желбата сè да биде беспрекорно. Некогаш се појавува на многу посуптилни начини. Еден од најчестите знаци е чувството дека ниту еден успех не е доволен. Штом ќе остварите една цел, фокусот се префрла на следната, без време навистина да си признаете себеси колку сте постигнале.
Перфекционистите често:
- трошат премногу време на ситни детали
- непрестајно ја проверуваат и ја преправаат својата работа
- тешко прифаќаат грешки
- остро се критикуваат себеси поради најмалите пропусти
- често користат зборови како „морам“, „треба“ и „секогаш“
- имаат впечаток дека барањето помош значи слабост
- својата вредност ја мерат со резултатите што ги постигнуваат
Интересно е што перфекционизмот често нема облик на претерана работа, туку токму спротивното – одложување.
Кога стравот од неуспех е толку голем што не можеме да гарантираме совршен резултат, полесно е воопшто да не почнеме. Тогаш се јавува познатата мисла: „Ако не можам да го направам како што треба, зошто воопшто да го работам?“
Поради тоа перфекционизмот и прокрастинацијата (одложувањето) често одат рака под рака.
Извор: Magnific
Кога стремежот кон совршенство станува проблем
Повремената желба да направиме нешто најдобро што можеме е сосема природна. Меѓутоа, проблемот настанува кога стремежот кон совршенство ќе почне да го загрозува квалитетот на животот.
Перфекционизмот може да нè наведе да трошиме несразмерно многу време и енергија на задачи кои не го бараат тоа. Еден мејл кој би можел да биде напишан за десет минути се претвора во час време уредување. Еден пропуст во презентацијата го брише од фокусот сиот труд вложен во проектот. Со време, се јавува хронично чувство на напрегнатост, незадоволство и исцрпеност.
Истражувањата покажуваат дека перфекционизмот е поврзан со зголемен ризик од анксиозност, депресија, опсесивно-компулсивни обрасци на однесување и согорување (burnout) на работното место. Кога никогаш не си дозволуваме да бидеме доволно добри, животот станува бесконечна трка без целна линија.
Отпуштање на перфекционизмот и прифаќање на „доволно доброто“
Еден од најважните чекори во отпуштањето на перфекционизмот е прифаќањето на концептот „доволно добро“. Иако овој поим може да звучи како спуштање на критериумите, „доволно добро“ не значи немарност, мрзеливост или просечност.
Тоа значи дека ги проценуваме ситуациите реално и го препознаваме моментот кога дополнителниот труд повеќе не носи значајна корист.
Понекогаш задачата завршена со 90 отсто квалитет е сосема доволна да ја оствари својата цел. Некогаш е поважно проектот да се испрати навреме, отколку уште три дена да се усовршува. Или подобро е едноставно да се појавиме, отколку да го чекаме идеалниот момент.
Напредокот не се случува благодарение на совршените чекори. Се случува благодарение на чекорите кои се доволно добри за да нè поместат напред. Токму затоа самодовербата не расте преку совршените резултати. Таа расте преку искуствата, обидите, грешките и сознанијата дека можеме да се снајдеме дури и кога нештата не одат по планот.
Како да поставите пореални очекувања од себе?
Првиот чекор е да ги преиспитате стандардите што си ги поставувате.
Запрашајте се дали вашите очекувања се навистина реални или однапред сте поставиле цел која е речиси невозможно да се оствари?
Корисно е и да се осврнете на начинот на кој разговарате со себе. Перфекционистите обично се многу построги кон себе, отколку што некогаш би биле кон некој пријател.
Ако направите грешка, можете себеси да се прекорувате што сте биле толку глупави, додека пријателот би се обиделе да го утешите со фактот дека сите грешат. И дека од грешките се учи, па следниот пат ќе биде подобро.
Обидете се сочувството да го насочите кон себе. Тоа не е намалување на одговорноста, туку зголемување на свеста дека грешките се дел од процесот на учење и личниот развој.
Ограничете ги своите стандарди:
- Направете ја задачата со 100 отсто вложен труд наместо со замислените 150 отсто.
- Испратете го мејлот по една проверка наместо по пет.
- Набљудувајте што се случува притоа.
Ќе откриете дека очекуваните резултати се исти, додека потрошеното време и нивото на стрес се значително помали.
Отпуштање на перфекционизмот во здравиот стремеж кон напредок
Постои голема разлика помеѓу перфекционизмот и здравиот стремеж кон напредок. Перфекционизмот е воден од страв од неуспех, грешка или туѓо мислење.
Здравиот стремеж кон напредок го движат љубопитноста, интересот и желбата за развој.
Кога се стремите кон напредок, подготвени сте да учите. А тоа значи прифаќање дека некогаш ќе погрешите и отвореност за нови начини на решавање на проблемите. И не се откажувате само затоа што нештата не се одвиваат онака совршено како што сте замислиле.
Целта останува иста, но односот кон патот до неа станува порелаксиран и многу поздрав.
Отпуштањето на перфекционизмот не значи откажување од себе
Една од најголемите заблуди е дека, ако го отпуштиме перфекционизмот, ќе станеме помалку успешни, помалку мотивирани или помалку одговорни.
Во реалноста најчесто се случува спротивното.
Кога ќе престанете да ја трошите енергијата на невозможната потрага по совршенство, ви останува повеќе време за учење, творење и уживање во она што го работите. Полесно ги поднесувате неуспесите, побрзо се опоравувате од разочарувањата и поподготвени сте да преземете ризици кои водат кон раст.
Отпуштањето на перфекционизмот значи можност да кажете „не знам“, а тоа да не ве загрозува. Можете да побарате помош. И да се одморите без чувство на вина.
Совршенството е илузија во која целта непрестајно се оддалечува и останува недостижна. Напредокот, меѓутоа, е реален и секому достапен.
Една од најважните животни лекции е разбирањето дека никогаш нема да бидеме совршени и дека, и покрај тоа сме сосема доволно добри.
Извор: easylife.rs
